Paracetamol


(ook: acetaminophen) is het meestgebruikte pijnstillende en koortsverlagende middel ter wereld. Het wordt vaak afzonderlijk gebruikt, maar ook combinaties met code´ne of cafe´ne (vanwege de claim van snellere werking) komen veel voor.
Paracetamol wordt vrijwel altijd goed verdragen en geeft nauwelijks aanleiding tot maagklachten. Gebruik in combinatie met aspirine of met andere NSAID's is niet altijd aan te bevelen, omdat hierdoor de analgetische (pijnstillende) werking niet hoeft toe te nemen, maar de bijwerkingen van elk van de stoffen wel tot uitdrukking kan komen.
Er zijn vele combinaties, zoals paracetamol met code´ne in verschillende sterkes (alleen op recept), paracetamol met cafe´ne en acetylsalicylzuur (aspirine) en nog andere varianten. De analgetische werking wordt er inderdaad niet beter op, behalve bij paracetamol met code´ne, een licht opio´de middel (afgeleid van opium). Indien men meer dan 60 mg code´ne per dag gebruikt is de kans op (een lichte) verslaving aanwezig.
De meeste artsen zijn hiervan op de hoogte en schrijven vaak een dosering voor van max. 60 mg code´ne, bijvoorbeeld 3 x daags 1 tablet paracetamol/code´ne 500/20 mg, of 2-3 x daags 2 tabletten paracetamol 500/10 mg.

De chemische formule van paracetamol is: C8H9NO2 (N-acetyl-4-aminofenol). De naam Paracetamol is afgeleid van de chemische naam: Para-acetylaminofenol. Omdat het patent op paracetamol inmiddels is verlopen, is paracetamol makkelijk en tegen lage kosten verkrijgbaar.

Er bestaan van paracetamol verschillende toedieningsvormen: tabletten, capsules (zeldzaam), drank (slechte smaak) en zetpillen. Paracetamol wordt vaak ingenomen in de vorm van een tablet, maar wanneer de maag van streek is (braken) kan ook een zetpil worden gebruikt. Voor kinderen die moeite hebben met het slikken van de tabletten of onwillig zijn, is een zetpil ook een betere keuze. De tabletten en zetpillen zijn beschikbaar in verschillende doses. Voor kinderen van 6 tot 9 jaar worden 250 mg doseringen van tabletten gebruikt, kinderen van 9 tot 12 jaar krijgen 500 mg, en volwassenen kunnen 1 of 2 tabletten van 500 mg (liefst beginnen met 2x 500 mg als opstartdosis) of een zetpil van 1000 mg per keer gebruiken.

Maximale dosis per dag (=24 uur!) is 6-8x 500 mg voor de tabletten (bij chronisch gebruik 6x 500mg), 3-4x 500-1000 mg voor de zetpillen. Er dient een periode van minimaal 3-4 uur tussen de doseringen in te zitten. In de bijsluiter staat meestal een dosering van maximaal 6x 500 mg of 3x 1000 mg aangegeven. Indien men de pijn met een lagere dosering kan bestrijden is dat sterk aan te bevelen!
Leverbeschadiging kan optreden bij chronisch gebruik van 6000-8000 mg per dag. Bij een (eenmalige) dosis van 25 gram of meer wordt de lever zodanig beschadigd dat geen herstel meer mogelijk is en de patiŰnt uiteindelijk overlijdt aan de gevolgen van Levernecrose.

Het is erg belangrijk om de doseringsaanbevelingen zorgvuldig te volgen, want de normale maximale gebruiksdosis van paracetamol zit niet zover van een giftige of zelfs levensgevaarlijke dosis af: er is een geringe therapeutische breedte. Bij meer dan 8000 mg (16 tabletten van 500 mg) op een dag is het onder bepaalde omstandigheden al mogelijk dat er zodanige schade aan de lever toegebracht wordt dat men hieraan kan overlijden. Dit gaat niet op een prettige manier en duurt dagen tot weken. Doordat het erg eenvoudig is over grote hoeveelheden paracetamoltabletten te beschikken wordt het middel vaak gebruikt bij een poging tot zelfdoding, wat dus kan resulteren in een pijnlijke langzame dood. Vaak overleeft de persoon het toch en houdt deze er een forse leverbeschadiging aan over en veel ellende.

Een overdosis paracetamol kan, indien er tijdig wordt ingegrepen, door een arts behandeld worden met Acetylcyste´ne (generisch product of verkocht onder de merknaam Lysomucil) als antidotum of tegengif. De acetylcyste´ne bevordert de uitscheiding van de schadelijke paracetamolmetabolieten, dit gaat hepatoxiciteit (leververgiftiging) en renaal falen (blokkage van de nieren) tegen.

In de Verenigde Staten wordt paracetamol verkocht als Non-aspirin pain killer en ook onder de merknaam Tylenol. Hier wordt soms een 320 mg tablet gebruikt.

Paracetamol verzacht de pijn, omdat het een inhibitor is van bepaalde vormen van het cyclo-oxygenase (COX), een enzym dat arachidonzuur omzet in prostaglandinen, stoffen die de zenuwuiteinden gevoeliger maken voor pijnprikkels. Het exacte werkingsmechanisme wordt nog niet goed begrepen maar het is duidelijk tamelijk verschillend van die van aspirine en de andere NSAID's.